Opowieść 6 | Jacob Cohn

opublikowano: 06/11/2020
Fot. Michał Jędrzejowski

Fot. Michał Jędrzejowski

Pierwszym katowickim rabinem, który służył wspólnocie blisko pół wieku, był dr Jacob Cohn. Był bardzo szanowanym obywatelem młodego miasta. Urodził się w 1843 roku w Hamburgu-Altonie w domu kupca Arona Cohna i Sophie z domu Weinstein. Tam pobierał nauki u miejscowego rabina Jacoba Ettlingera, jednego z liderów nurtu współczesnej ortodoksji w judaizmie. W latach 1864-70 kształcił się w berlińskim Żydowskim Seminarium Teologicznym, a w 1867 roku obronił doktorat w Halle.

Ernestine (Tina) Cohn, z domu Goldstein, żona rabina dr. Jacoba Cohna

Ernestine (Tina) Cohn, z domu Goldstein, żona rabina dr. Jacoba Cohna

Po przyjeździe do Katowic szybko zaczął odgrywać ważną rolę w lokalnej żydowskiej społeczności, tak iż został wybrany w 1871 roku na pierwszego rabina dopiero co zawiązanej gminy. Tutaj ożenił się w maju 1873 roku z katowiczanką, Ernestine (Tiną) Goldstein, córką cieszącego się poważaniem, zamożnego kupca Salomona Goldsteina oraz Racheli z domu Sachs. Doczekali się co najmniej sześciorga dzieci: Martina (późniejszy lekarz internista praktykujący w Katowicach), Paula (katowicki księgowy), Selmy, Gertrud, Alfreda oraz Fritza Salomona. Tina Cohn zmarła w wieku zaledwie 43 lat, rabin przez kolejnych 20 lat, aż do śmierci, pozostał wdowcem.

Gmina w czasie rabinatu dr. Cohna przeżywała dynamiczny rozwój – nie tylko stabilizowała swoją pozycję na tle społeczności żydowskich innych górnośląskich miast, ale zyskiwała pośród nich wiodącą pozycję. Rabin Cohn założył Górnośląski Związek Rabinacki, któremu przewodniczył szereg lat, zasiadał w kuratorium Berlińskiego Seminarium Rabinackiego i uczestniczył w powołaniu Stowarzyszenia Tradycyjnych Rabinów Niemieckich w Berlinie, przyczynił się także do powstania wielu innych stowarzyszeń w Katowicach. Był członkiem komisji komunalnej ds. ubóstwa oraz przewodniczącym stowarzyszenia ochrony zwierząt. Działalność społeczna i stowarzyszeniowa rabina Cohna jest udokumentowana w 37 tomach akt, które znajdują się obecnie w Berlinie w Centrum Judaicum.

Rabin dr Jacob Cohn w swoim katowickim mieszkaniu

Rabin dr Jacob Cohn w swoim katowickim mieszkaniu

Rabin Cohn angażował się także na polu edukacji. Nauczał religii judaistycznej w Gimnazjum Miejskim, Miejskiej Wyższej Szkole Żeńskiej i Seminarium Nauczycielskim, z jego inicjatywy powstała w 1876 roku Prywatna Szkoła Żydowska, którą kierował.

Wszystko wskazuje na to, że rabin Cohn spośród trzech prądów występujących wówczas w judaizmie – ortodoksyjny, konserwatywny, reformowany – reprezentował światopoglądowo nurt konserwatywny. Świadczy o tym zarówno wykształcenie rabiniczne, jakie otrzymał, jak i działalność stowarzyszeniowa. Co ciekawe, dr Jacob Cohn uczestniczył też w powołaniu działającej do dziś partii politycznej Agudat Israel, którą utworzono podczas konferencji zorganizowanej w maju 1912 roku w Katowicach. Organizacja powstała z inicjatywy neoortodoksyjnych niemieckich Żydów, którzy odeszli z ruchu syjonistycznego. Propagowali oni wzmacnianie i szerzenie religii judaistycznej, a także obronę praw obywatelskich, zajmowali się również filantropią. Początkowo ruch ten zajmował stanowisko niechętne syjonizmowi, ale z czasem poglądy te ewoluowały. Od lat 50. XX wieku znaczącą postacią w tym ruchu był rabin Chaskel Besser, o którym także opowiadamy w projekcie „Tam stała synagoga. Opowieści o żydowskich Katowicach”.

Osobie dr. Cohna zawdzięczamy publikację pt. „Historia gminy synagogalnej w Katowicach na Górnym Śląsku” (oryg. tytuł: „Geschichte der Synagogen Gemeinde Kattowitz OS”), wydaną z okazji otwarcia Wielkiej Synagogi w 1900 roku. Z tego opracowania dowiadujemy się, jak przebiegał rozwój społeczności żydowskiej na przestrzeni pierwszych kilkudziesięciu lat od dotarcia do miasta. Był to rodzaj kroniki, w której autor poświęcił dużo miejsca synagodze, szkolnictwu i działającym przy gminie organizacjom.

Rabin Jacob Cohn był bardzo szanowanym i znanym obywatelem miasta, na jego pogrzeb w 1916 roku przyszły do synagogi tłumy ludzi, w tym duchowni innych wyznań, oficjele i notable, ludzie różnych stanów i majętności. Został pochowany obok żony na cmentarzu przy ulicy Kozielskiej w Katowicach.

Nekrolog rabina dr. Jacoba Cohna w lokalnej gazecie wydawanej przez gminę żydowską

Nekrolog rabina dr. Jacoba Cohna w lokalnej gazecie wydawanej przez gminę żydowską

 

 

 

 

 

 

Nagrobki Państwa Cohnów na katowickim kirkucie przy ul. Kozielskiej 16 (fot. Anna Adamkiewicz)

Nagrobki Państwa Cohnów na katowickim kirkucie przy ul. Kozielskiej 16 (fot. Anna Adamkiewicz)

Tłumaczenie nekrologu:

Dnia 23. kwietnia naszego najukochańszego ojca, naszego kochanego brata i szwagra
Pana rabina dra Jakoba Cohna, Katowice
w 73. roku życia, po długiej, bolesnej, znoszonej z pokorą chorobie zabrała łagodna śmierć.
Z ubolewaniem zawiadamiają o tym
Gliwice, Charlottenburg, Katowice, Hamburg, Altonę
w imieniu pogrążonej w żałobie rodziny
Paul Cohn z małżonką, z domu Bloch
Radca prawny Kochman z małżonką, z domu Cohn
Profesor szkoły średniej dr Altmann z małżonką, z domu Cohn
Fritz Cohn, Erna Weichmann.
Pogrzeb odbędzie się w środę, 26. kwietnia o godz. 3.00 po południu, kondukt wyruszy z domu żałoby przy ul. Grundmanna 36a.
Od datków na wieniec prosimy łaskawie odstąpić.

(tłum. Izabela Hajduk)

 

„Tam stała synagoga. Opowieści o żydowskich Katowicach”
Kurator projektu: Anna Adamkiewicz
Opieka merytoryczna: dr Zofia Kusztal
Cykl fotograficzny: Michał Jędrzejowski
Zdjęcie ilustrujące historię przedstawia widok na katowicką kamienicę przy ulicy Warszawskiej 34, gdzie rabin mieszkał (zgodnie z informacją z Księgi Adresowej Katowic z 1894 roku, inne źródła podają jeszcze adres przy ulicy Warszawskiej 36).

Działanie dofinansowano ze środków Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce.