Opowieść 9 | Willa Goldsteinów

opublikowano: 28/10/2020
Fot. Michał Jędrzejowski

Fot. Michał Jędrzejowski

Śluby cywilne w Katowicach udzielane są w miejscu niezwykle pięknym i dostojnym. Urząd Stanu Cywilnego mieści się bowiem w neorenesansowej willi zwanej od nazwiska pierwszych właścicieli Pałacem Goldsteinów. Bracia Abraham i Josef Goldsteinowie byli zamożnymi i szanowanymi mieszkańcami Katowic, należącymi do żydowskiej społeczności miasta. Oparli oni swój biznes na handlu drewnem – byli właścicielami świetnie prosperującego tartaku parowego i składu drewna w Katowicach, a także innych tartaków w Łodzi, Warszawie, Częstochowie, Lublińcu i Herbach.

Rezydencję wybudowano na początku lat 70-tych XIX wieku, niestety nie znamy nazwiska architekta – po zastosowanych rozwiązaniach formalnych uznaje się, że pochodził on ze środowiska berlińskich architektów lub był doskonale zaznajomiony z ich stylem. Jest to przykład obiektu typu Villa urbana, czyli wywodzący się z czasów starożytnych rodzaj miejskiej willi otoczonej ogrodem. W samych Katowicach mieliśmy raptem kilkanaście takich rezydencji. Całość bogatego zewnętrznego wystroju willi nawiązuje do dojrzałego włoskiego renesansu z elementami klasycznymi. Na elewacji bocznej znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca trzy kobiece postaci z atrybutami: lirą (ewentualnie paletą malarską) i zwojem, książką i pochodnią, młotkiem i lokomotywą. Atrybuty te czytane są jako alegorie sztuk pięknych, nauki i przemysłu – niektórzy widzą w nich także zwoje Tory jako symbol pobożnego, religijnego życia.

Budynek ma dwie kondygnacje, na każdej nich było osiem lub dziewięć pokoi, kuchnia, spiżarnia, łazienka i dwa pomieszczenia dla służby. Na piętrze znajdowała się także sala balowa i prawdopodobnie jadalnia. Willa w późniejszych latach często zmieniała właścicieli, była przebudowywana i pełniła różne funkcje użytkowe – to (a także niewielka ilość zachowanych dokumentów) sprawia, że trudno współcześnie odtworzyć pierwotny układ funkcjonalny pomieszczeń. Dziś prawdopodobnie tylko bogaty wystrój holu i reprezentacyjne schody wyglądają tak, jak dawniej. We wnętrzu mamy marmurową posadzkę i kolumny, malowane i złocone sztukaterie, zdobienia z charakterystycznym motywem liścia akantu oraz powtarzający się monogram właścicieli. Willa oryginalnie była z pewnością luksusowo wyposażona, stosownie do statusu społecznego jej pierwszych właścicieli.

Tajemniczy pożar składu drewna znajdującego się na tyłach posiadłości zapewne przesądził w 1892 roku o opuszczeniu Katowic i przeniesieniu się braci Goldsteinów do Wrocławia. Willa została sprzedana spadkobiercom Gieschego – spółce Georg von Giesches Erben, mieszkali w niej przedsiębiorcy, miała tam swoją siedzibę Izba Przemysłowo-Handlowa, Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, kino Przyjaźń, teatr, bank i restauracja. Częste zmiany właścicieli nie działały korzystnie na budynek, który niszczał w oczach. Dopiero w 2009 roku ruszył remont willi, wyburzono wówczas dawny budynek stajni i wozowni, a obiekt po renowacji przeznaczono na Pałac Ślubów.

 

„Tam stała synagoga. Opowieści o żydowskich Katowicach”
Kurator projektu: Anna Adamkiewicz
Opieka merytoryczna: dr Zofia Kusztal
Cykl fotograficzny: Michał Jędrzejowski
Zdjęcie ilustrujące historię przedstawia widok na willę Goldsteinów przy pl. Wolności w Katowicach, gdzie mieści się obecnie Pałac Ślubów.

Działanie dofinansowano ze środków Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce.